Bibliografie i bazy danych

Pierwotną formą bibliografii były drukowane zestawienia opisów dokumentów. Dopiero rozwój technologii informatycznych umożliwił tworzenie bibliograficznych baz danych.

► Do najważniejszych drukowanych bibliografii medycznych, które w obecnych czasach nie są już wydawane w tej formie, należą:

• polskie bibliografie:
  
  • Polska bibliografia lekarska dziewiętnastego wieku (1801-1900), pod redakcją Stanisława Konopki. PZWL, Warszawa, 1974-1987,
  • Polska bibliografia lekarska za rok…, pod redakcją Stanisława Konopki, obejmująca lata 1945-1965,
  • Polska bibliografia lekarska za rok…, bibliografia obejmująca lata 1972-1974 opracowana w Głównej Bibliotece Lekarskiej w Warszawie
    - ich kontynuacją jest baza Polska Bibliografia Lekarska,

• zagraniczne bibliografie:
  • Index Medicus - ukazujący się od roku 1879 do 2004, w latach 1960-2004 wydawany przez National Library of Medicine, Waszyngton; najważniejsze światowe źródło naukowej informacji medycznej; równolegle z wersją drukowaną od 1971 roku zawartość Index Medicus była dostępna w bazie Medline; od 1996 roku Medline jest częścią ogólniedostępnej bazy PubMed,
  • Excerpta Medica - publikowana drukiem od 1947 roku przez Elsevier Science Publisher, Amsterdam, zastąpiona przez bazę Embase (zdigitalizowane wersje bibliografii za lata 1947-1973 dostępne są jako baza Embase Classic).

Z zagranicznych bibliografii biomedycznych do chwili obecnej ukazuje się Current Contents, bibliografia wydawana drukiem od 1976 r. przez Institute of Scientific Information (Philadelphia), obecnie będącym częścią Thomson Reuters. Jest ona dziś dostępna także jako baza danych na platformie Web of Science.

► Bibliograficzna baza danych jest nowoczesną wersją bibliografii. Jest to uporządkowany zbiór opisów bibliograficznych różnego typu dokumentów, wraz z oprogramowaniem służącym do przetwarzania danych w nim zawartych. Oprogramowanie umożliwia przeszukiwanie bazy, definiowanie kryteriów wyszukiwawczych, wydawanie komend, zapisywanie otrzymanych wyników wyszukiwań i zarządzanie nimi.

► Baza danych, czyli zbiór informacji na jakiś temat przechowywanych i przetwarzanych przez komputer zawiera:

• dane wzajemnie powiązane ze sobą tematycznie i pogrupowane w jednostki zw. rekordami,
• oprogramowanie umożliwiające zarządzanie danymi poprzez ich:
  • rejestrację,
  • porządkowanie wg ustalonych kluczy,
  • modyfikację,
  • wyszukiwanie.

Ze względu na strukturę i treści zawarte w bazach dzielimy je na:

• bibliograficzno-abstraktowe
  rekordy zawierają m.in. opisy bibliograficzne dokumentów oraz ich streszczenia (abstrakty), np. Medline, bazy Web of Science, Scopus, Polska Bibliografia Lekarska (PBL), Bibliografia GUMed,
• bibliograficzno-pełnotekstowe
  rekordy zawierają oprócz danych bibliograficznych streszczenia publikacji oraz ich pełne teksty, np. Baza prac magisterskich i licencjackich GUMed,
• pełnotekstowe
  udostępniające pełne teksty dokumentów, np. artykułów z czasopism (bazy wydawców: Elsevier, Springer, LWW, Karger, BMJ, Wiley-Blackwell) czy też pełne teksty książek (IBUK Libra - polskie książki, w tym podręczniki medyczne, grupy wydawniczej  PWN; AccessMedicine - podręczniki medyczne wydawnictwa McGraw-Hill)
• faktograficzne
  Cochrane Library, UpToDate, Arianta
• faktograficzno-adresowe
  bazy Nauka Polska,
• multimedialne
  np. MEDtube, multimedialne zasoby baz AccessMedicine.

Dla potrzeb wyszukiwania informacji w bazach danych tworzone są specjalne języki informacyjno-wyszukiwawcze używające określonych terminów, które stanowią w danym języku elementy ich tzw. słownika (tezaurusa). Języki informacyjno-wyszukiwawcze pozwalają z jednej strony, na uporządkowanie zbiorów dokumentów, z drugiej - na szybkie wyszukiwanie z tych zbiorów poszukiwanych informacji.